علل رویگردانی از حجاب

پدیده حجاب در طول تاریخ، فراز و نشیب های زیادی طی کرده گاهی تشدید یا تخفیف یافته، ولی هیچگاه به طور کامل از بین نرفته است. پوشش و حجاب، پدیده ای چند بعدی است که از سویی مقوله ای دینی، مذهبی، اخلاقی، روانی، معرفتی و از سویی دیگر پدیده ای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، حقوقی می باشد. ابعاد مختلف این پدیده آنچنان درهم تنیده اند که نمی توان بدون توجه به ابعاد باطنی، مبانی اعتقادی و ایدئولوژی، مذهبی، نسبت به ابعاد و آثار اجتماعی آن به مطالعه پرداخت، لذا ضرورت دارد در بررسی و تحلیل آن همه جوانب آن مورد مطالعه قرار گیرد.

مسأله این است که چرا برخي از حجاب روي بر ميگردانند؟! بسیار گفته یا شنیده ایم که پوشش و حجاب به عنوان گزاره ای فطری ریشه در نهاد بشر دارد و بر همین اساس، کلیه ادیان الهی به ویژه قران کریم و سنت پیامبر اکرم (ص)و اهل بیت پاک او، در صدد تأیید و ترویج آن برآمده اند.

با این پیش فرض، این سوال مطرح می شود: اگر حجاب و پوشش امری ذاتی و فطری است، چگونه با پدیده ای به نام بی حجابی یا بد حجابی مواجه هستیم؟

بیان عوامل رویگردانی و کم توجهی دختران وزنان به حجاب را در پنج عامل دنبال میکنیم:

1. عوامل شناحتی و اعتقادی

1.1. ضعف اعتقاد ديني
حجاب فرع بر اعتقاد تحقيقي و غير تقليدي به دين، حکيم بودن خداوند و توجه او به مصالح و مفاسد در تشريع احکام است که اگر کسي به اين ها با چشم شک بنگرد انگيزه اي بر رعايت آن نخواهد داشت.

2.1. نا آگاهي و کم آگاهي
نويسنده کتاب اخلاق و رفتار هاي جنسي، نظر سنجي و تحقيق هشت ساله خود را دليلی مناسب مي داند که اساسي ترين علت پديده کم توجهي دختران و زنان بد حجاب نا آگاهي آنان است: «اظهارات هشتاد درصد از آنان نشان داد که بي اطلاعي از فوايد پوشيدگي و پيامد هاي ناپوشيدگي، اصلي ترين عامل کم حجابي است. برخي از نتايج آن نظر سنجي به قرار ذيل است:
الف) در ميان بانوان بي اعتنا به حجاب برخي دختران از خانواده هاي مذهبي بودند که خانواده ايشان در توجيه و تربيت آنان موفق نبوده اند.
ب) عده اي از دختران و زنان، پوشش ناکامل خود را کافي مي دانستند.
ج) به اظهار عده اي ديگر، مراعات پوشش اسلام مانع فعاليت هاي اجتماعي است.
د) بعضي با اعتقاد به لزوم پوشش بهتر اعتراف مي کردند که براي اين کار بايد ايمان قوي داشت که آنان از ايمان قوي بي بهره اند.
و) گروهي حجاب را در زندگي خود عامل خوشبختي و موفقيت يا پيشرفت نمي دانستند و نقش آن را خنثي مي پنداشتند، نزد اين عده نه فقط حجاب، بلکه بيشتر امور اخلاقي عامل خوشبختي يا پيشرفت نيست.[1]

3.1. سستی و تزلزل ایمان
منشأ برهنگی و بیتوجهی به پوشش، جز ناآگاهی، سستی و تزلزل اعتقادی نیست. برای معتقد کردن دختران و زنان به حجاب، تنها دانش افزایی آنان چارة کار نیست. تا زمانی که فرد به خداوند و حکیم بودن او نیز به وجود روز واپسین، اعتقاد نداشته باشد بسیار دشوار است که بتوان در وی اعتقاد و رفتاری پایدار نسبت به این موضوع پدید آورد.

2. عوامل فرهنگی

از مهمترين علل و عواملي كه باعث بدحجابي در كشور ايران شده است، عامل فرهنگي است، چنانكه با تدبر و تفحص دقيق در جامعه به اين مطلب پی می بریم. عوامل فرهنگي داراي زير مجموعه هايي به شرح ذيل است :

1.2. تهاجم فرهنگي :

فرهنگ مایه ای فکری و ارزشی است که رفتارهای اختیاری و اجتماعی انسان، تحت تاثیر آن قرار میگیرد و شامل شناختها و باورهای انسان، ارزشها و گرایشها و رفتارها و کردارها میباشد بر این اساس تهاجم فرهنگی عبارت خواهد بود از هر گونه حرکتی از دشمن که در صدد تغییر یا تحریف ارزشها و رفتار و کردارهای انسانی و ملتی میباشد. از نتایج این تهاجم می توان به بي توجهي نسبت به فرهنگ خودي ، خود باختگي فرهنگي، مصرف گرايي و مانند آن اشاره داشت.

2.2. شبيخون فرهنگی :

اینکه دشمن هجومی فکری اعتقادی و اخلاقی (فرهنگی) ناگهانی و غافلگیرانه را متوجه یک ملت کند تا باورها و اعتقادات و اخلاق آن جامعه را متلاشی کرده و یا از کار آیی لازم باز دارد. شبیخون شیوه های خاص کارشناسی شده خود را همراه دارد و در واقع جنگی تمام عیار نه با تسلیحات نظامی بلکه با موضوعات فرهنگی است.

3.2. رسانه ها :

منظور از رسانه، وسایل ارتباط جمعی از قبیل رادیو، تلویزیون، سینما، روزنامه و سایت های خبری است که عموماً به عنوان رسانه از آنها یاد می شود و به رسانه های اینترنتی و تعاملی و تحت موبایل مانند فیس بوک و تلگرام، شبکه های اجتماعی گفته می شود. این فرآیند ارتباطاتی هم تأثیرات مثبت و هم تأثیرات منفی دارد. یکی از آثار فضای مجازی، مخصوصاً در جوامع در حال گذار مانند ایران، بحران هویت است. بر اساس بررسیها، این نسل سوم انقلاب است که بیشترین کاربران اینترنتی را در خود جای داده است و به همان اندازه، این نسل بیشتر در معرض آسیبهای ناشی از فضای مجازی و رسانههای نوین قرار دارد.

3. عوامل اجتماعی

از عوامل مهمی که باعث بد حجابی یا بی حجابی می شود، عامل اجتماعی است که به مردم و جوّ اجتماعی و وضعیتی که در آن حاکم است، مربوط می شود؛ اگر وضعیت اجتماع به معنویات تمایل داشته باشد، مردم نیز متدین می شوند ولی اگر مایل به شهوات و مادیات باشد، جمع زیادی هم به دنبال شهوات و مادیات خواهند رفت. عامل اجتماعی بد حجابی، دارای زیر مجموعه های متعددی از جمله: جامعه، خانواده، بی توجهی مردم (عافیت طلبی)، مسؤولان غیر متعهد و ضد دین و لیبرال، چشم و هم چشمی و ترک امر به معروف و نهی از منکر است.

1.3. خانواده

از عوامل اجتماعی که ثأثیر بسیار مهمی بر جامعه و وضعیت حجاب دارد، نهاد خانواده است؛ اگر خانواده ای که فرزند در آن تربیت می شود دارای افکار صحیح و اسلامی باشند، فرزندی هم که تحویل اجتماع داده می شود، انسان مفید و با ارزشی خواهد بود.

2.3. جامعه

از دیگر عوامل اجتماعی فضای جامعه است؛ که می تواند عامل بسیار موثری در وضعیت حجاب زنان ایرانی باشد؛ به تعبیری جامعه مصداق اکمل مدل یا الگو سازی برای شکل دهی رفتار و تفکر افراد جامعه است هر فرد، متناسب با رشد و توانایی های خود در تعامل با دیگران قرار می گیرد و از میان آنها کسانی که بیشتر او را تحت تاثیر قرار می دهند، برایش مهم می شوند و سعی می کند خود را شبیه و همانند آنها سازد و تغییر نماید. افرادي که به الگويي وابسته اند و چشم دوخته اند و مي خواهند پا جاي پاي آنان بگذارند فراتر از آن چه آن الگو ها را الگو کرده به مسائل فرعي و شخصي آنان نيز نظر مي دوزند، مثل چگونگي سخن گفتن، غذا خوردن، سبک زندگي، پوشاک و پوشش آنان.

4. عوامل روحی و روانی

1.4. هويت جويي
اشخاصي که هنوز به دليل اعتماد به نفس عزت نفس و احساس ارزشمندي پايين از درون تهي مانده اند و به شخصيتي ارزنده و ممتاز دست نيافته اند در پي آنند که چيزهايي را بجويند جذابيت دار و چشم پرکن، با اين تصور که بر جذابيت و استقلال شخصيتي خود افزوده اند و در نظر اين و آن تشخص و امتيازي يافته اند.[2]

2.4. الگوهای پذیری
وجود برخی الگوها نقش تخریبی دارد و سبب گریز افراد از ارزشهای اخلاقی میشود. اولین و موثر ترین الگو های فرد در خانواده مشاهده می شوند . خانواده به عنوان اصلی ترین سازمان اجتماعی، در نهادینه کردن رفتار ها به فرزندان کمک می کنند تا اولین تجربیات زندگی را کسب نمایند و از رفتار اعضای آن الگوبرداری کند .

3.4. تنوع طلبي و گريز از سنت ها
انسان به ويژه جوانان، بسياري از چيز ها را جديد و دگرگونه مي خواهند و دوست دارند قالب ها را بشکنند و از خود فردي جديد بسازند. اين موضوع در طريقه پوشش، تفکر، به کار بردن لغات و اصطلاحات تازه و ... ظهور مي يابد. اين حس اگر درست رهبري نشود به رويگرداني از ارزش ها مي انجامد؛ زيرا اين اعتقاد پديد مي آيد که هر چيز نو بر کهنه آن برتری دارد که به جدال نمايان با سنت ها از جمله حجاب کشيده مي شود.

4.4. احساس محدودیت، سختگیری
این احساس که "پایبندی به نوعی پوششِ تعریف شده، انسان را محدود میسازد و نیروی اختیار و انتخاب او را سلب میکند"، نه تنها در میان دختران و نوجوانان و جوانان، که در میان زنان نیز راه یافته است. آدمی اگر فرد یا پدیدهای را بپسندد و به خوبیهای آن با وجود برخی سختیها در رابطه با آن معتقد شود، در حفظ ارتباط خود با آن تردید نمیکند و هرگونه تلخی و سختی را تحمل میکند؛ ولی چون تصمیم به پذیرش آن یا اعتقاد و اطلاعی به خوبیهایش نداشته باشد کمترین دشواری در راه ارتباط خود با آن فرد یا پدیده را نوعی خسارت میداند.

5. عوامل اقتصادی

غیر از عوامل یاد شده، عامل اقتصادی هم عامل بسیاری از بد حجابی ها و نا هنجاری ها در جامعه است؛ زیرا که فشار اقتصادی بر خانواده ها و مردم، موجب زیاد شدن فحشا و منکرات در جامعه است. امام علی (علیه السلام) به فرزندشان محمد بن حنفیه فرمودد: «یا بنیّ إنّی أخافُ علیکَ الفقر، فاستعِذ باللهِ منه فإنَّ الفقرَ منقصةٌ للدین مُدهشةٌ للعقل داعیةٌ للمقت»؛[3] فرزندم ! از این که فقیر گردی در مورد تو بیم دارم. پس، از آن به خدا پناه ببر، که فقر به دین آسیب می رساند و عقل را مشوش می سازد و باعث ایجاد دشمنی می گردد.

راه كارهاي رفع حجاب گريزي

الف. ارائه الگوهاي مناسب

بخش مهمی از آنچه هر فرد یاد می گیرد، از طریق الگو گیری است. مدل سازی یا الگو پذیری راهی جدید برای شکل دهی رفتار و تفکر تعریف شده است. خانواده به عنوان اصلی ترین سازمان اجتماعی، در نهادی کردن رفتار ها به فرزندان کمک می کنند تا اولین تجربیات زندگی را کسب نمایند و از رفتار اعضای آن الگوبرداری کنند .

ب. تقويت بينش ديني جوانان

در مواردي دين چنان به جوان معرفي مي شود كه گويي مانع تامین نيازهاي اوست. چنين تصويري در نهايت، به دين گريزي مي انجامد. جوان در شرايطي قرار دارد كه انواع غرايز، به ويژه غريزه جنسي و لذت طلبي، در او به نقطه اوج رسيده است. حال اگر دين به گونه اي ترسيم شود كه گويي مانع تامین نیاز های اوست نسبت به دين گريزان مي شود و دين پذيري را مساوي با سركوب غرايز خود مي انگارد.

ج. پيش گيري از نفوذ عوامل فرهنگي بیگانه

نگاهباني از ارزش هاي الهي، بينشي ژرف مي طلبد; بينشي كه در سايه آن همه عوامل فرهنگي غرب را شناسايي و كنترل نموده و در صورت لزوم طرد و منزوي مي سازد. از اين رو، بر همه مسئولان امر وظيفه است كه به هر شكل ممكن جلوي نفوذ فرهنگي دشمن را بگيرند.

سبو در دریا...